Huyền thoại về cây hà thủ ô cũng rất đẹp và ly kỳ.
Theo luận trị của y học cổ truyền, hà thủ ô có những công dụng chính là làm đen râu tóc, có lợi cho việc sinh con và giúp kéo dài tuổi thọ. Ngày nay, nhiều nhà nghiên cứu dược lí hiện đại cũng đã chứng minh hà thủ ô có tác dụng điều chỉnh rối loại lipid máu, giúp ngăn ngừa tình trạng vữa xơ động mạch, nâng cao khả năng miễn dịch và kháng khuẩn...
Cây hà thủ ô trắng Huyền thoại cây hà thủ ô
Chuyện xưa kể rằng, vào đời Đường bên Trung Quốc, có một người tên là Hà Điền Nhi ốm yếu từ nhỏ, năm 58 tuổi vẫn chưa có con, bởi vậy trong lòng phiền muộn khôn nguôi.
Một hôm, họ Hà buồn quá bèn xuống núi uống rượu say đến nỗi nằm lăn ra ngủ cạnh bìa rừng mà không biết. Khi tỉnh dậy, anh ta chợt nhìn thấy bên cạnh mình có một loại cây thân leo, từng cặp, từng cặp uốn quấn với nhau rất là kỳ quái. Đợi khi trời sáng, Hà Điền Nhi bèn đào lấy rễ cây đem về nhà kiên trì sắc uống.
Sau nhiều tháng, tóc anh ta từ bạc trắng chuyển thành đen nhánh, thân hình trở nên cường tráng, trong 10 năm sinh liền mấy đứa con sống thọ 160 tuổi. Cháu nội của Điền Nhi là Hà Thủ Ô dùng thuốc cũng thọ tới 130 tuổi mà tóc vẫn còn đen bóng. Anh ta đem thuốc cho họ hàng và bà con làng xóm cùng dùng, bởi vậy mọi người gọi cây thuốc này là hà thủ ô.
Qua câu chuyện chúng ta thấy, hà thủ ô ít nhất 3 tác dụng đặc biệt: Làm đen râu tóc, có lợi cho việc sinh con và kéo dài tuổi thọ.
Ba công dụng chính của hà thủ ô
Làm đen râu tóc: Theo quan niệm của y học cổ truyền, râu tóc có quan hệ mật thiết với tàng thận, thận tàng chứa tinh, tinh sinh huyết. Tóc là phần thừa của huyết cho nên nếu thận hư yếu thì tóc không được nuôi dưỡng đầy đủ dẫn đến sớm bạc và dễ dụng.
Ngược lại nếu thận tinh xung túc thì râu tóc dầy khỏe và đen bóng. Hà thủ ô có công dụng bồi bổ can thận, dưỡng huyết tư âm, bởi vậy khả năng làm đen râu tóc của vị thuốc này là điều dễ hiểu.
Canh dưỡng sinh hà thủ ô
Có lợi cho việc sinh con: Lý luận của y học cổ truyền cho rằng, thận tàng tinh, chủ về việc sinh con đẻ cái nếu thận tinh xung túc thì sự sinh trưởng tác dụng của cơ thể diễn ra thuận lợi, năng lực tinh dục được khôi phục và nâng cao nên rất dễ sinh con.
Trong sách "Bản thảo cương mục", danh y Lý Thời Trân đã ghi lại chuyện Minh Thế Tông Hoàng đế chữa khỏi được chứng bất dục bằng phương thuốc Thất bảo mỹ nhiêm đan trứ danh với chủ dược là hà thủ ô.
Kéo dài tuổi thọ: Y học cổ truyền cho rằng, sự già yếu con người cũng do quá trình suy giảm của thận tinh quyết định, bởi vậy việc sử dụng hà thủ ô lâu dài để bổ ích thận tinh cũng có tác dụng kéo dài tuổi thọ.
Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại đã chứng minh hà thủ ô có tác dụng điều chỉnh rối loạn lipit máu, giúp ngăn ngừa tình trạng vữa xơ động mạch, bảo vệ tế bào gan, thúc đẩy quá trình sản sinh hồng cầu, nâng cao khả năng miễn dịch, cải thiện hoạt động về hệ thống các tuyến nội tiết, đặc biệt là tuyến thượng thận và giáp trạng.
Ngoài ra, hà thủ ô còn có tác dụng kháng khuẩn, nâng cao khả năng chống rét của cơ thể, nhuận tràng và giải độc.
Thời xưa, phương thức dùng hà thủ ô chủ yếu là sắc uống, chế thành viên hoàn, cao thuốc hoặc ngâm rượu. Hiện nay, với công nghệ hiện đại người ta bào chế thành các dạng tiện dùng như bột hà thủ ô, viên nang, trà tan...
Một số cách dùng hà thủ ô đơn giản:
- Hà thủ ô 30g, gà mái một con, gia vị vừa đủ. Gà làm thịt, mổ bụng, rửa sạch. Hà thủ ô nghiền thành bột đựng trong túi vải buộc chặt rồi cho vào bụng gà. Tất cả đem hầm bằng nồi đất thật nhừ, chế thêm gia vị làm canh ăn trong ngày.
Hà thủ ô thái lát
- Hà thủ ô 60g, trứng gà 3 quả. Sắc hà thủ ô lấy nước bỏ bã rồi đập trứng vào đun chín là được.
- Hà thủ ô 30g, đại táo 3 quả, gạo tẻ 100g, đường đỏ 50g. Hà thủ ô ngâm nước trong 2 giờ rồi sắc trong 1 giờ, bỏ bã lấy nước đem nấu với gạo và đại táo thành cháo, chế thêm đường ăn trong ngày; hoặc hà thủ ô 15 - 20g cho vào nồi đất hầm nhừ rồi cho thêm 50 - 100g gạo nấu tiếp thành cháo, chế thêm mật ong ăn khi đói bụng.
- Hà thủ ô 20g, sơn tra 20g. Hai thứ thái vụn, hãm với nước sôi trong bình kín, sau 15 - 20 phút là dùng được, uống thay trà hàng ngày.
- Hà thủ ô 120g, đương quy 60g, sinh địa 80g, rượu trắng 2.500ml các vị thuốc thái vụn ngâm với rượu, nút kín để nơi thoáng mát khô ráo sau một tuần có thể dùng được. Uống mỗi lần 15ml vào buổi sáng, tối.
- Hà thủ ô 500g, kỷ tử 50g, long nhãn 200g, đinh hương 15g, mật ong 50g, rượu trắng 2.000ml. Các vị thuốc thái vụn ngâm với rượu trong 36 ngày là dùng được. Mỗi ngày uống hai lần, mỗi lần 15 - 20ml.
- Hà thủ ô 20g, ngưu tất 15g, sinh địa 15g, đương quy 15g. Các vị hãm với nước sôi trong bình kín sau 15 - 20 phút thì được uống, uống thay trà trong ngày.
- Hà thủ ô 50g, thỏ ty tử 50g, xích minh 50g, ngưu tất 50g, đương quy 25g, bổ cốt chỉ 25g, bạch linh 15g. Các vị tán bột, uống mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 15g với mật ong pha rượu nhạt.
Cần lưu ý: Khi dùng hà thủ ô cần kiêng ăn huyết động vật, hành tỏi và củ cải. Khi bào chế không được dùng các dụng cụ bằng kim loại. Cách thức chế biến hà thủ ô khác nhau sẽ cho tác dụng khác nhau. Hà thủ ô đã qua chế biến có công dụng bổ thận, ích tinh, tư âm, dưỡng huyết còn hà thủ ô sống và tươi có công dụng thông tiện, giải độc.
Theo Lương y Quốc Trung - Nông nghiệp Việt Nam
